XU HƯỚNG ‘SỐNG XANH’ CÙNG SƠN KHÔNG CHÌ

Trong những năm gần đây, yêu cầu về an toàn sức khỏe và bảo vệ môi trường đã thúc đẩy ngành sơn chuyển dịch mạnh mẽ sang các giải pháp không chứa kim loại nặng, đặc biệt là chì. Đây không chỉ là xu hướng của thị trường mà còn là yêu cầu bắt buộc trong nhiều quy định kỹ thuật trên thế giới.

Chì là kim loại nặng có khả năng tích lũy trong cơ thể theo thời gian. Khi tiếp xúc lâu dài, chì có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, sự phát triển của trẻ em và nhiều chức năng sinh học khác. Chính vì vậy, việc giảm thiểu và tiến tới loại bỏ chì trong sơn đang trở thành mục tiêu chung của ngành sản xuất vật liệu xây dựng.

NGUỒN PHÁT SINH CHÌ TRONG SƠN CÔNG NGHIỆP

Chì có thể xuất hiện trong nguyên liệu sơn từ nhiều nguồn khác nhau. Một trong những nguồn phổ biến là bột màu. Một số pigment truyền thống, đặc biệt là các màu sáng như vàng hoặc cam, có thể chứa hợp chất chì. Nếu không được thay thế bằng nguyên liệu an toàn hơn, các pigment này sẽ trở thành nguồn phát sinh chính.

Bên cạnh đó, phụ gia và chất ổn định cũng có thể là nguyên nhân tiềm ẩn. Trong một số công thức cũ, các hợp chất chì được sử dụng để cải thiện độ bền hoặc thời gian khô. Mặc dù hiện nay đã có nhiều giải pháp thay thế, nhưng nguy cơ vẫn tồn tại nếu doanh nghiệp sử dụng nguồn cung không được kiểm soát.

QUY CHUẨN VIỆT NAM VỀ HÀM LƯỢNG CHÌ TRONG SƠN

Việt Nam đã có quy định rõ ràng. Ngày 21/12/2020, Bộ Công Thương ban hành Thông tư 51/2020/TT-BCT kèm theo QCVN 08:2020/BCT, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2022.

Lộ trình giảm dần được quy định cụ thể:

Toàn bộ tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh sơn phải tiến hành chứng nhận và công bố hợp quy hàm lượng chì trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.

Cùng với đó, việc phê chuẩn của Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về giới hạn hàm lượng chì trong sơn cũng đã được Việt Nam thông báo cho các nước thành viên WTO. Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2020, 79 quốc gia đã xác nhận có các biện pháp kiểm soát ràng buộc pháp lý đối với chì trong sơn (trong đó có Việt Nam).

CÁCH KIỂM TRA HÀM LƯỢNG CHÌ 

Cấp độ 1: Kiểm tra hồ sơ 

Để kiểm soát hiệu quả, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm tra nguyên liệu đầu vào một cách hệ thống.  Trước hết, cần đánh giá năng lực và hồ sơ kỹ thuật của nhà cung cấp thông qua các tài liệu sau:

• Certificate of Analysis (CoA) có ghi rõ hàm lượng kim loại nặng, trong đó có Pb

• Safety Data Sheet (SDS) theo chuẩn GHS — mục 3 (Thành phần) và mục 11 (Độc tính) phải được điền đầy đủ
• Chứng nhận hợp quy hoặc kết quả thử nghiệm từ phòng lab độc lập

Cấp độ 2: Sàng lọc nhanh bằng máy XRF cầm tay 

Tuy nhiên, chỉ dựa vào hồ sơ là chưa đủ. Doanh nghiệp cần thực hiện kiểm nghiệm thực tế thông qua các phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm. Các kỹ thuật như quang phổ hấp thụ nguyên tử hoặc plasma cảm ứng được sử dụng phổ biến do độ chính xác cao. Quy trình kiểm tra thường bao gồm các bước chuẩn bị mẫu, xử lý hóa học và phân tích định lượng.

Ngoài ra, có thể sử dụng máy XRF cầm tay. Đây là thiết bị hiện đại có khả năng phân tích mẫu ở mức ppm và chỉ cần khóa đào tạo ngắn hạn để vận hành. XRF cầm tay phù hợp để sàng lọc nhanh từng lô hàng đầu vào. Phương pháp này không phá hủy mẫu, cho kết quả trong vài phút và phát hiện chì ở mức độ thấp.

Cấp độ 3: Phân tích phòng lab 

Theo QCVN 08:2020/BCT, phân tích hàm lượng chì chính thức phải thực hiện bằng phương pháp AAS (bước sóng 283.3 nm) hoặc ICP (bước sóng 220.2 nm).  Đây là phương pháp bắt buộc khi lấy mẫu cho mục đích chứng nhận hợp quy. Doanh nghiệp nên gửi mẫu định kỳ đến các phòng thử nghiệm được công nhận như QUATEST 3 (TP.HCM) hoặc các đơn vị được Bộ Công Thương chỉ định.

XU HƯỚNG KIỂM SOÁT CHÌ TRONG NGÀNH SƠN HIỆN NAY 

Sự phát triển của các tiêu chuẩn môi trường đang làm thay đổi cách doanh nghiệp xây dựng công thức sản phẩm.

Nhiều nhà sản xuất đã chuyển sang sử dụng pigment và phụ gia không chứa chì nhằm đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường.

Bên cạnh đó, các tiêu chí ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) cũng đang trở thành yếu tố quan trọng trong quá trình lựa chọn nhà cung cấp và đánh giá chuỗi cung ứng.

KẾT LUẬN

Kiểm soát hàm lượng chì không còn đơn thuần là yêu cầu pháp lý mà đã trở thành một phần trong chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp ngành sơn.

Việc kiểm soát hiệu quả cần bắt đầu từ nguyên liệu đầu vào và được duy trì xuyên suốt quy trình sản xuất để góp phần tạo nên những sản phẩm an toàn hơn cho người sử dụng và thân thiện hơn với môi trường.

Trong xu hướng “sống xanh” đang ngày càng được quan tâm, sơn không chì sẽ tiếp tục là hướng phát triển tất yếu của ngành vật liệu xây dựng trong tương lai.